Yunusların beyninden elektronik atık çıktı: Bu bir uyarı alarmı

Sıvı kristal monomerler (liquid crystal monomer / LCM’ler), dizüstü bilgisayar, televizyon ve akıllı telefon ekranlarında ışığın ekranlardan nasıl geçtiğini kontrol eden kimyasal bileşenleri ifade ediyor. Bu elektronik cihazların her yerde bulunması nedeniyle LCM’ler kalıcı kirleticiler olarak bilinse de deniz yaşamına yönelik tehditleri tam anlaşılmıyordu.

Yeni araştırma LCM’lerin yunus ve musurgillerin yağ tabakası gibi dokularında, kas ve beyinlerinde birikebildiğini ve kan-beyin bariyerini geçebildiğini gösteriyor.

Hakemli dergi Environmental Science & Technology’de yayımlanan çalışmanın yazarlarından Yuhe He, “Bu bir uyarı alarmı. Cihazlarımıza güç sağlayan kimyasallar artık deniz yaşamına sızıyor ve okyanusların sağlığını ve nihayetinde kendimizi korumak için e-atıklara karşı hemen harekete geçmeliyiz” diyor.

Hong Kong Şehir Üniversitesi’nden Dr. He, “Araştırmamız, günlük elektronik cihazlardan kaynaklanan LCM’lerin sadece kirlilik olmadığını, nesli tehlike altındaki yunusların ve musurgillerin beyninde biriktiğini ortaya koyuyor” ifadelerini kullanıyor.

Önceki çalışmalar, LCM’lerin insanlar ve suda yaşayan bazı türlerin sağlığı için risk yarattığını göstermişti ancak bu kirleticilerin, çeşitli besin zincirlerinde nasıl hareket ettiği ve en üst düzey avcılara ulaşıp ulaşmadığı belirsizliğini koruyordu.

Yeni çalışma, Güney Çin Denizi’nde 2007-2021’de toplanan Hint-Pasifik kambur yunusları ve Neophocaena’ların doku örneklerini analiz etti. Bu bölge, nesli tehlike altındaki bu iki deniz hayvanı için kritik bir habitat.

Araştırmacılar, 62 LCM kimyasalı açısından doku örneklerini analiz ederek önceden daha küçük balıklar ve omurgasızlarda saptanan 4 ana LCM’in, yunuslarla musurgillerde bulunduğunu belirledi. Bu durum kirleticilerin, deniz memelilerinin vücuduna doğrudan sudan değil, besin yoluyla girdiğine işaret ediyor.

Yunuslar ve musurgillerin vücudunda tespit edilen LCM’lerin çoğu televizyon ve bilgisayar ekranlarından kaynaklanıyor gibi görünürken, akıllı telefonların katkısı daha az.

Laboratuvar testleri, LCM kimyasallarının laboratuvarda yetiştirilen yunus hücrelerinde gen aktivitesini değiştirerek DNA onarımını ve hücre bölünmesini etkilediğini doğruladı. Çalışmada şu ifadelere yer veriliyor:

Bulgular, deniz memelilerinin sinir sistemi ve diğer organlarında LCM’lerin potansiyel riskler yaratabileceğini göstererek toksikolojik etkileri ve insan sağlığı üzerindeki olası çıktıları hakkında daha fazla araştırma yapılmasını gerekli kılıyor.

Araştırmacılar, LCM kirliliğinin yaban hayatı üzerindeki etkilerinin daha fazla araştırılması çağrısı yapıyor. Bulguların, acilen düzenleyici önlemlerin alınması ve elektronik atıkların ortadan kaldırılmasında iyileştirmeler yapılması ihtiyacını vurguladığını belirtiyorlar.