8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü: Kadınların işgücüne katılımı yüzde 35,3

Tarih 8 Mart 1857’yi gösterdiğinde, New York’ta daha iyi çalışma koşulları için greve giden 40 bin işçinin arasında kadınlar da vardı. Polis, fabrikanın kapılarını kilitledi. Ardından çıkan yangında 129 kadın işçi hayatını kaybetti.

O gün, kadın emeğinin ve eşitlik mücadelesinin sembolü haline geldi. Daha sonra Alman Sosyal Demokrat Parti’nin öncülerinden kadın hakları savunucusu Clara Zetkin’in önerisiyle 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü ilan edildi.

Bugün ise dünyanın birçok yerinde olduğu gibi Kuzey Kıbrıs’ta da 8 Mart, yalnızca bir anma günü değil; kadınların hayatına, mücadelesine ve karşılaştıkları eşitsizliklere dikkat çekilen bir gün olarak değerlendiriliyor. Kadın örgütleri ve sivil toplum kuruluşları gün nedeniyle etkinlikler düzenleyerek eşitlik ve hak mücadelesine vurgu yapıyor.

EĞİTİMDE KADIN ORANI YÜZDE 44,9

2024-2025 eğitim yılında ülkedeki üniversitelerde toplam 102 bin 458 öğrenci bulunuyor. Bunların 45 bin 995’i kadın. Kadın öğrencilerin büyük kısmı hazırlık, lisans ve ön lisans programlarında yer alıyor.

İSTİHDAM ORANI ERKEKLERDE YÜZDE 60, KADINLARDA YÜZDE 35,3

Hanehalkı İşgücü Anketi 2025 Yılı II. Çeyrek Sonuçlarına göre, ülkedeki istihdam oranı erkeklerde yüzde 60, kadınlarda yüzde 35,3 olarak hesaplandı. Genç nüfustaki kadınlarda işsizlik oranı da yüzde 29,1 olarak kayıtlara geçti.

İstihdam edilen kadınlar yüzde 90,8 ile en çok hizmetler sektöründe, en az yüzde 1,3 ile inşaat sektöründe yer aldı.

Kadınların yüzde 85,3’ünün ücretli, yüzde 5,6’sının işveren, yüzde 7,4’ünün kendi hesabına, yüzde 1,7’sinin ise ücretsiz aile işçisi olarak çalıştığı belirlendi.

ÜST KADEMEDE ERKEK ORANI YÜZDE 64, KADIN ORANI YÜZDE 36

Kamu Yönetimi ve İnsan Kaynakları Başkanlığı’nın 2024 yılı verilerine göre, toplam 17 bin 192 personelin yüzde 50’si erkek, yüzde 50’si kadın olarak kayıtlara geçti. Buna karşın üst kademe yöneticileri pozisyonunda erkek oranı yüzde 64, kadın oranı yüzde 36 oldu.

Polis kadrosunda erkek oranı yüzde 91,4, öğretmen kadrosunda ise kadın oranı yüzde 72,7 olarak belirlendi. Genel Kitabet Kadrosundaki yüzde 73,8’lik kadın oranı da dikkat çekici bir veri olarak kayıtlara geçti.

SİYASETTE KADIN TEMSİLİYETİ SINIRLI

2025 yılı itibarıyla Cumhuriyet Meclisi’nde 11 kadın milletvekili bulunuyor. Bakanlar Kurulu’nda kadın bakan yer almıyor.

NÜFUSUN YÜZDE 46’SI KADIN

2024 yılı sonu projeksiyonlarına göre, Kuzey Kıbrıs’ta kadın nüfus 224 bin 421, erkek nüfus ise 264 bin 887 olarak tahmin edildi. Toplam 489 bin 308 kişilik nüfusun yüzde 46’sını kadınlar, yüzde 54’ünü ise erkekler oluşturuyor. Son beş yılın verileri, kadın nüfusunun toplam nüfus içindeki oranının yüzde 45,9 ile yüzde 46,3 arasında değiştiğini gösteriyor.

Kadınların ortalama yaşam süresinin erkeklerden uzun olması nedeniyle ileri yaş gruplarında kadın oranı yükseliyor. 65-69 yaş grubunda kadın oranı yüzde 52, 70-74 yaş grubunda yüzde 51, 75-79 yaş grubunda yüzde 54, 80-84 yaş grubunda yüzde 58, 85 ve üzeri yaş grubunda ise yüzde 65 oldu.

KKTC’de 2023 yılı için doğumda beklenen yaşam süresi erkeklerde 80,3 yıl, kadınlarda 83,5 yıl olurken, 2024 yılında bu süre kadınlarda 84,2’ye yükseldi. Dünya genelinde ise 2024’te erkeklerde 70,7, kadınlarda 76 yıl olarak hesaplandı.

YAŞ GRUPLARI VE NÜFUS DAĞILIMI

Yaş gruplarına göre nüfus dağılımında en kalabalık kesim 20-24 yaş grubu oldu. Bu yaş aralığında 29 bin 819 kadın ve 46 bin 203 erkek bulunuyor. 0-14 yaş grubunda yaklaşık 65 bin, 65 yaş ve üzeri nüfus ise yaklaşık 44 bin kişi olarak kaydedildi.

EVLİLİK VE BOŞANMA VERİLERİ

2024 yılında bin 104 çift evlendi, bin 47 çift boşandı. Ortalama evlenme yaşı kadınlarda 32,3, erkeklerde 35,4 oldu. Toplam evliliklerin yaklaşık yüzde 56’sını ilk evlilikler oluştururken, her iki tarafın da boşanmış olduğu evlilik oranı yüzde 20 olarak kaydedildi.

DOĞUM VE ANNE YAŞI

2024 yılında toplam 3 bin 382 doğum gerçekleşti. Bunların bin 743’ü erkek, bin 639’u kız bebek oldu. Doğumlar en çok 25-29 yaş grubunda (yüzde 31,8) ve 30-34 yaş grubunda (yüzde 30,1) görüldü.

KADIN ÖLÜMLERİ

2024’te toplam 750 kadın ölümü kaydedildi. Kadın ölümlerinde en yüksek oran yüzde 52,4 ile dolaşım sistemi hastalıklarında görüldü. Bunu yüzde 12,9 ile semptomlar ve anormal bulgular, yüzde 11,2 ile neoplazmalar (kanserler) ve yüzde 9,6 ile solunum sistemi hastalıkları izledi.

KADINA YÖNELİK ŞİDDET

Polis Genel Müdürlüğü, Kadına Karşı Şiddete Müdahale Şubesi verilerine göre, 2021-2025 yılları arasında toplam 5 bin 5 kadına yönelik suç kaydedildi. 2025’te kaydedilen bin 28 suçun yüzde 43,8’i darp vakalarından oluştu. Bunu yüzde 9,4 ile Elektronik Haberleşme Yasası’na aykırı hareket, yüzde 8,4 ile rahatsızlık, yüzde 6,2 ile telefonda tahkir edici arama/mesaj ve yüzde 6 ile şiddet kullanma tehdidi takip etti.

İlçelere göre darp vakalarının en çok Lefkoşa, Elektronik Haberleşme Yasası ihlallerinin en çok Girne, rahatsızlık vakalarının en çok Lefkoşa, telefonda tahkir edici arama/mesajın en çok Gazimağusa, şiddet kullanma tehdidinin en çok Girne’de gerçekleştiği kaydedildi.

En fazla şiddet vakası Eylül (124), Ağustos (117) ve Ekim (96) aylarında görüldü.