Ombudsman Varol: Karara bağlanmayan yasa gücünde kararnameler 90 günde yürürlükten kalkar

Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) İlkan Varol, Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra 90 gün içerisinde Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu tarafından görüşülüp karara bağlanmayan yasa gücünde kararnamelerin yürürlükten kalktığına dikkat çekti.

Varol, bu çerçevede daireden soruşturması talep edilen “Emeklilik Geliri Elde Edenlerin Gelirinin Aylık Toplamının Aylık Asgari Ücret ve Üzerinde Olması ve Başka Herhangi bir Gelir Elde Etmeleri Halinde Kişisel İndirim ve Çocuk İndiriminden Yararlanamayacağını Düzenleyen Yasa Gücünde Kararnamenin” yürürlükte olmadığını söylemenin mümkün olduğunu kaydetti.

Yüksek Yönetim Denetçisi İlkan Varol, Mehmet Diker ve Mustafa Kasabalı isimli kişilerin, “Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmış bir Yasa Gücünde Kararnameye dayanarak yapılan kesintinin halen devam etmesinin yasal dayanaktan yoksun olduğunu” iddia ederek, daireye başvuruda bulunduğunu ve konunun soruşturulmasını talep ettiğini belirtti.

Yapılan başvuru üzerine konunun, “38/1996 sayılı Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) Yasası” kuralları çerçevesinde incelendiğini ve rapor hazırlandığını belirten Varol, başvuru üzerine Maliye Bakanlığı ile gerekli yazışmaların yapıldığını kaydetti. Yazışma sürecini anlatan Varol, şunları belirtti:

“38/1996 sayılı Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) Yasası’nın 21’inci maddesi tahtında, Kamu Görevlilerinin, Kamu Personelinin veya Kişi ve/veya Kişilerin yükümlülüklerinin ne olduğunun hatırlatılmasında yarar görüyorum.

Ombudsman, yasa uyarınca yaptığı soruşturmalarda bilgi verebileceğine, evrak ibraz edebileceğine inandığı herhangi bir Kamu Görevlisini Kamu Personelini veya diğer kişi ve/veya kişileri, Anayasada ve başka Yasalarda aksine kural olmadığı durumlarda böyle bir bilgiyi vermeye veya evrağı ibraz etmeye çağırma yetkisine sahiptir.

Bu çerçevede yasal bir mazeret bulunmaksızın istenen belgeyi vermekte kusur edilmesi halinde bir suç işlenmiş olabileceği ve neticesinde yasal müeyyidelerle karşı karşıya kalınabileceği unutulmamalıdır.”

Varol, Bakanlar Kurulu’nun, 25 Mart 2020 tarihli E.T(K-I) 487-2020 sayılı kararıyla “Emeklilik Geliri Elde Edenlerin Gelirinin Aylık Toplamının Aylık Asgari Ücret ve Üzerinde Olması ve Başka Herhangi bir Gelir Elde Etmeleri Halinde Kişisel İndirim ve Çocuk İndiriminden Yararlanamayacağını Düzenleyen Yasa Gücünde Kararnameyi” onayladığını ve kararın Resmî Gazetede yayımlanarak, Cumhuriyet Meclisine sunulmasına karar verdiğini kaydetti.

Yapılan başvurunun ardından başlatılan soruşturma kapsamında Maliye Bakanlığı’na gönderilen sorularda, şikâyete konu Yasa Gücünde Kararname uyarınca yapılan kesintilerin devam ettiğinin görüldüğünü belirten Varol, Maliye Bakanlığı’nın, Cumhuriyet Meclisinde bu Kararnamenin yasalaşması yönünde bir çalışma yapılıp yapılmadığı veya buna ilişkin herhangi bir karar üretilip üretilmediğine ilişkin sorularla ilgili bir değerlendirmede bulunmadığını dile getirdi.

Anayasa ve kararnamelerle ilgili maddeler üzerinden bilgiler veren Varol, bu Yasa Gücünde Kararnamenin, 25 Mart 2020 tarihinden sonra yalnızca ilgili Komiteye iletildiği, geçen sürede Meclis Genel Kuruluna aktarılmadığı, görüşülerek karara bağlanmasına ilişkin bir çalışma yapılmadığı veya böyle bir çalışmanın sonlandırılmadığının anlaşıldığını belirtti.

Varol, şöyle devam etti:

“Anayasa 112’nci maddesinin 3’üncü fıkrası ile bu konuda ‘Meclis bu konudaki kararlarını doksan gün içinde verir.’ yönünde sınırlayıcı bir kural koymuştur. Meclis İçtüzüğünde de açıkça belirtildiği gibi Komitelerdeki çalışmanın seksen gün içerisinde sonuçlanmaması durumunda Meclis Başkanlığı yasa gücünde kararnameyi doğrudan Genel Kurulun gündemine taşımalı, on gün içerisinde görüşülmesini sağlamalı, nihayetinde söz konusu Yasa Gücünde Kararnameye ilişkin değerlendirmesini doksan günlük süre içerisinde tamamlamalıdır.”

Konunun Anayasa Mahkemesi’ne taşındığını, mahkemenin de yapmış olduğu incelemenin ardından karar ürettiğini belirten Varol, raporda detaylı biçimde açıklanan soruşturma sürecini şöyle özetledi:

“Emeklilik Geliri Elde Edenlerin Gelirinin Aylık Toplamının Aylık Asgari Ücret ve Üzerinde Olması ve Başka Herhangi bir Gelir Elde Etmeleri Halinde Kişisel İndirim ve Çocuk İndiriminden Yararlanamayacağını Düzenleyen Yasa Gücünde Kararname ile ilgili olarak, Anayasanın 112’nci maddesinin 2’nci fıkrasında belirtildiği gibi, Meclis İçtüzüğü kurallarına uygun olarak öncelikli ve ivedi olarak görüşülmediği, ‘Anayasanın 112’nci maddesinin 3’üncü fıkrası uyarınca Meclis bu konudaki kararını 90 gün içinde verir.’ hükmüne rağmen bu sürenin bitiminde Cumhuriyet Meclisi tarafından bir karar üretilmediği tespit edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, 9/2024 D.5/2026 sayılı kararı ile ‘Anayasa’mızın 112’nci maddesinin (3)’üncü fıkrasındaki düzenlemenin, yürürlüğe konulan bir yasa gücünde kararnamenin Anayasanın 112’nci maddesinin (3)’üncü fıkrası gereğince Resmi Gazetede yayımlanmasından itibaren 90 gün içerisinde Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu tarafından görüşülüp karara bağlanmaması halinde 90 günün sonunda yürürlükten kalkacağı yönünde yorumlanması gerektiğine karar veririz.’ demektedir.

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararına göre Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra 90 gün içerisinde Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu tarafından görüşülüp karara bağlanmayan yasa gücünde kararnameler, yürürlükten kalkar.

Hal böyle iken Emeklilik Geliri Elde Edenlerin Gelirinin Aylık Toplamının Aylık Asgari Ücret ve Üzerinde Olması ve Başka Herhangi bir Gelir Elde Etmeleri Halinde Kişisel İndirim ve Çocuk İndiriminden Yararlanamayacağını Düzenleyen Yasa Gücünde Kararnamenin Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten 90 gün sonrası itibarı ile yürürlükte olmadığını söylemek mümkündür.”