Samanyolu’ndaki yıldız sisteminden “mermiler” fırlıyor

Onları ilk kez fark eden bilim insanlarının “mermiler”e benzettiği bu madde, saatte yaklaşık 32 milyon km hıza ulaşan gaz kümeleri gibi duruyor. Bunlar, galaksimizde türünün en nadir örneği olan bir yıldızın patlamasından geliyor.

Gökbilimciler bu mermilerin ne olduğunu veya nereden geldiğini tam olarak bilmiyor. Evrenin herhangi bir yerindeki diğer patlayan yıldızlarda böyle bir şey daha önce hiç görülmemişti.

Samanyolu’nun bilinen tek helyum novasını çevreleyen toz bulutunun, gökbilimcilerin izlemeye başlamasından 20 yıldan uzun süre sonra dağılmasının ardından bu mermiler görüldü. Böylece arkada gizlenen nadir yıldız patlaması ortaya çıktı; bu patlama, nadir bir helyum yıldızıyla beslenen bir beyaz cüceyi içeriyor.

Warwick Üniversitesi’nden bilim insanları, V445 Puppis diye bilinen yıldız patlamasının gerçek doğasını doğrulamayı başardı. Bu, galaksimizde bu türden bilinen tek helyum novası ve bu sayede araştırmacılar, nadir yıldız patlamasını daha önce hiç olmadığı kadar detaylı bir şekilde inceleyebiliyor.

Novalar, ikili yıldız sistemlerinde meydana gelen ani ve şiddetli enerji patlamalarıdır. Bunlar, Güneş benzeri bir yıldızın ölerek geride beyaz cüce diye bilinen bir kalıntı bırakmasıyla oluşur, bu kalıntı da daha sonra yoldaş yıldızından gaz çeker.

Yoldaş yıldızdan çekilen madde, beyaz cücenin yüzeyinde birikiyor. Bu da sıcaklık ve basıncın yükselmesine yol açarak termonükleer bir patlamayı tetikliyor.

2000 yılının sonlarında V445 Puppis’te bu olay meydana geldiğinde, uzayda 1,6 trilyon kilometreden geniş bir alana yayılabilecek devasa bir akıntı ortaya çıktı. Ancak bu patlama, yıldız sistemini kalın bir toz diskiyle de kapladığı için gökbilimciler onu üreten yıldızları değil, sadece enkazı görebiliyordu.

Warwick Üniversitesi’nden araştırmacı ve doktora öğrencisi John Mills şunları söylüyor:

Patlamanın yaydığı akıntı artık kökenini araştırmamıza yetecek kadar azaldı ve bu sayede yıldız sisteminin gerçekten de helyum yıldızı diye adlandırılan son derece nadir bir yıldız türünden madde çeken bir beyaz cüce yıldızdan oluştuğunu doğrulayabiliyoruz.

Görünürlüğün artması, gökbilimcilerin oksijen bakımından zengin gazdan oluştuğu düşünülen “mermileri” net bir şekilde görebilmesini sağladı.

Mills, “Bu ‘mermilerin’ kökeni gizemini koruyor. Bunların patlamadan sonra oluştuğunu düşünüyoruz ancak bu tür ‘mermiler’ başka hiçbir novada gözlemlenmemişti” diyor.

Gökbilimciler, yeni yıldız sistemi ve helyum nova keşfinin, bu tür patlamaları daha iyi anlayabilmelerini sağlamasını umuyor. Diğer şeylerin yanı sıra bunların evrendeki en parlak patlama türlerinden Tip Ia süpernovalara yol açan etkenlerden biri olduğu düşünülüyor.

Bu patlamalar çeşitli açılardan faydalı. Yoğun ve sabit parlaklıkları sayesinde galaksiler arasındaki mesafeyi ölçmek için “standart mum” görevi görebilirler ancak gökbilimciler bunların tam olarak nereden geldiğinden hâlâ emin değil.