Makina Mühendisleri, hayat pahalılığı kararı için teknik muhtıra yayımladı: Hükümet istifaya çağrıldı

KTMMOB’ye bağlı Makina Mühendisleri Odası, hükümetin hayat pahalılığı kararnamesine ilişkin teknik muhtıra yayımladı. Açıklamada, savaş koşullarında artan enerji fiyatlarının en önemli risk olduğu belirtilerek hükümetin önceliğinin yakıt maliyetlerini kontrol altına almak olması gerektiği vurgulandı.

Odadan yapılan değerlendirmede, AKSA’ya ödenen kira artışlarının durdurulması ve faturaların denetlenmesi halinde 2026 yılı içerisinde yaklaşık 120 milyon dolar tasarruf sağlanabileceği ifade edildi.

Makina Mühendisleri Odası tarafından yapılan öneri listesinin tamamı şu şekilde:

“1. HÜKÜMETİN İLK YAPMASI GEREKEN ‘TASARRUF’, KALECEK III SÖZLEŞMESİNİ İHTİYACA VE KAMU YARARINA UYGUN HALE GETİRMEKTİR

1. Kalecik III sözleşmesi, kamusal fayda ve ihtiyaç dikkate alınmadan hazırlanmış, yasal istinadı olmayan, alım garantili (ya al ya öde) ve AKSA’nın sürdürülebilir kazancı için imzalanmış bir sözleşmedir. Bu anlaşma ile KIB-TEK üretim kapasitesi atıl bırakılmış ve KIB-TEK’in üretim maliyetinin 2 katı bedel ile AKSA’dan enerji alınmasına neden olunmuştur. KIB-TEK’in 1 kWs enerjiyi tüketicinin ayağına kadar götürmesinin maliyetinin 10 cent USD olduğu, KIB-TEKyetkilisi tarafından Mecliste dile getirilmiştir. Ancak AKSA’dan alınan enerji, iletim hariç imzasız faturalarda 1 kWs elektrik enerjisi için yaklaşık 20 cent USD seviyesindedir. Savaş nedeniyle bu oran, eskalasyon formülü nedeniyle çarpan etkisiyle artmıştır. Bu nedenle hükümetin ilk tasarruf tedbiri, eskalasyon formülünü iptal etmek olmalıdır. Kamunun savaştan en az şekilde etkilenmesi için Kalecik III sözleşmesi ihtiyaca uygun ve kamu yararına olacak şekilde düzeltilmelidir. Bu konuda Kıbrıs Türk Makina Mühendisleri Odası olarak teknik destek vermeye hazırız.

2. YAKIT MALİYETİ ÜZERİNDEN FAHİŞ KAZANÇ:

Sözleşme AKSA tarafından yazılmıştır. KKTC’de tek bir yetkili, bu sözleşmenin yazımının sorumluluğunu bugüne kadar almamıştır. Sözleşmede, 1 kWh enerji üretimi için tüketilen yakıt miktarının bedelinin ödemeye esas alınacağı belirtilmesine rağmen, savaştan önce faturalara yansıyan yakıt bedeli üzerinden %35 oranında fazladan kazanç sağlanmıştır. Savaş süresinde artan yakıt maliyeti nedeniyle bu haksız kazanç çarpan etkisiyle artacaktır. Hükümet, yakıt fiyatlarını ve AKSA faturalarına yansıyan yüksek bedelleri inceleyerek eskalasyon formülünün iptalini sağlamalıdır. Elektrik üretim maliyetindeki yakıt kalemi, 1 kWs enerji üretimi için tüketilen gerçek yakıt bedeli üzerinden hesaplanmalıdır.

3. FAHİŞ KİRA BEDELİ VE GİZLİ ARTIŞLAR:

Nisan 2026’da AKSA kira bedelini artırmıştır. AKSA, enerji fiyatları düşse dahi ABD tüketici endeksine göre kira artışı yapmaktadır. 2023 yılından itibaren her yıl yapılan bu artışlar konsolide edilmekte ve müteakip yıllarda çarpan etkisiyle büyümektedir. Ayrıca 2003-2009 yılları arasında kurulan santraller için 3 kez, 2009 sonrası santraller için ise 2 kez kurulum bedeli ödenmiştir. Kurulan her santral için fahiş bedeller ödenmektedir. 2003 yılında kurulan santrallerin kira bedeli içinde gizlenen geçersiz kurulum bedelleri yüz milyonlarca dolara ulaşmaktadır. Nisan 2026 itibarıyla kira bedeli 3,96-4,00 cent USD seviyesindedir. Bu bedel, 30 yıllık santraller için fahiş düzeydedir. Mevcut kira bedeli rayiç değerin 3 katından fazladır ve düşürülmelidir.

4. YANLIŞ TEDBİR: HALKA YÜKLENMEK:

Savaş ve enerji fiyat artışları gibi bir risk varken hükümetin önceliği enerji maliyetlerini düşürmek olmalıdır. Bunun için ilk adım, AKSA sözleşmesini kamu yararına uygun şekilde yeniden düzenlemektir. Tüketicinin hayat pahalılığına karşı korunma sistemini değiştirmek doğru bir yaklaşım değildir.

5. DENETİMSİZLİK VE KURUMSAL SORUMLULUK İHMALİ:

Kamusal sorumluluk alınmadan, imzasız ve sözleşmeye aykırı hesap özetlerine dayanarak AKSA’ya yapılan ödemeler devam etmektedir. Faturalardaki sorunlar Odamız tarafından ilgili resmî kurumlarla paylaşılmıştır. Denetim sorumluluğu olan kurumlar, AKSA’nın KIB-TEK’e kestiği faturaları denetlemeli, devlete ödenen vergi ve KDV’yi kontrol etmelidir. Kalecik III sözleşmesi de ihale yasası hükümlerine göre incelenmelidir.

6. ALINMASI GEREKEN GERÇEK TEDBİRLER:

Hükümet, yakıt ve kira bedellerini rayiç seviyeye çekmeli, alım garantili sözleşmeyi sonlandırmalı ve KIB-TEK üretim kapasitesini 90 gün içinde en az %70 seviyesine çıkarmalıdır. Bu tedbirler alınırsa 2026 yılı için yaklaşık 120 milyon USD tasarruf sağlanabilir.

7. MUHALEFETE VE SENDİKALARA AÇIK ÇAĞRI:

Hükümeti eleştirirken AKSA sözleşmesinin kamu yararına olup olmadığı sorgulanmalıdır. KIB-TEK santrallerinin neden devre dışı bırakıldığı ve AKSA’nın üretim modeli kamuoyuna açıklanmalıdır. Bu sorular sorulmadığı sürece gerekli adımlar atılmış sayılmaz”

HÜKÜMET İSTİFAYA ÇAĞRILDI

Açıklamada ayrıca muhalefet ve sendikalara da çağrıda bulunularak, AKSA sözleşmelerinin kamu yararına olup olmadığının sorgulanması istendi. Odanın, sözleşmelere ilişkin teknik destek vermeye hazır olduğu da vurgulandı.

Muhtıranın sonunda, mevcut politikaların kamu yararını gözetmediği savunularak hükümet istifaya çağrıldı.